„Ha!? Er til fólk sem er á móti gagnreyndum aðferðum í kennslu?!“
Þetta var svarið sem ég fékk í fjölskylduboði um daginn, þegar ég nefndi í framhjáhlaupi að flestir sem koma að kennslu á Íslandi séu í raun á móti gagnreyndum kennsluaðferðum sem rannsóknir sýna að skili mestum námsárangri.
Fjölskyldumeðlimurinn hélt áfram: „Ég vil að skattpeningunum mínum sé vel varið, og að þeir séu nýttir í eitthvað sem búið er að staðfesta með fjölda rannsókna að skili árangri.“
Þetta er einfalt. Svona hugsar fólk sem stendur utan við menntakerfið. Svona ætti fólk innan menntakerfisins líka að hugsa og samt er svarið við spurningunni já, það er sannarlega til fólk, og reyndar mjög margir innan kennarastéttarinnar, sem hafa neikvætt viðhorf til beinna og skilvirkra kennsluaðferða (e. explicit instructions) – sem eru einmitt gagnreyndar kennsluaðferðir.
Ég hef áður skrifað um viðhorf kennara til kennsluaðferða. Í alþjóðlegum samanburði OECD reyndust íslenskir kennarar öfgafyllstir allra þátttökuþjóða í þessu viðhorfi. Þeir eru mest á móti beinum, skilvirkum kennsluaðferðum og hlynntastir uppgötvunarnámi, sem hefur, þegar kemur að því að kenna nýtt efni, ekki sýnt fram á að skili miklum námsárangri.
Þetta stingur í stúf við eitthvað sem ætti að vera augljóst. Í heilbrigðisvísindum myndum við aldrei sætta okkur við að læknar veldu meðferð út frá því hvað þeim „fyndist“ virka best. Því er ólíkt farið í menntavísindum, þar sem tilfinning og hefð fá oft að ráða för fram yfir gögn.
En það sem okkur finnst er ekki endilega það sem er rétt. Þess vegna skiptir svo miklu máli að við styðjumst við gagnreyndar aðferðir þegar kemur að því hvernig við kennum, en ekki hvað okkur finnst skemmtilegast eða réttast að gera inni í kennslustofunni.
Hvað einkennir raunprófaðar aðferðir í stærðfræðikennslu?
Þegar rannsóknir eru skoðaðar kemur í ljós að árangursríkasta stærðfræðikennslan hvílir á nokkrum lykilatriðum:
Kenna í litlum skrefum. Vinnsluminni okkar er takmarkað. Þess vegna þarf að kenna í litlum skrefum og tryggja að nemendur skilji hvert skref áður en lengra er haldið.
Þjálfun í fimi. Nemendur þurfa tækifæri til að þjálfa upp færni sína, því aukin fimi minnkar álag á vinnsluminnið og býr til pláss í vinnsluminninu fyrir flóknari hugsun.
Upplýsingar í langtímaminni eru markmiðið. Tilgangur náms er að koma upplýsingum yfir í langtímaminni svo við getum í raun hugsað. Nemandi sem glímir við flókin verkefni í stærðfræði, þarf heila sem er stútfullur af þeim grunnupplýsingum sem verkefnið krefst. Nemendur geta ekki hugsað og beitt rökhugsun ef þeir hafa enga þekkingu til að byggja á.
Undirstöðuatriðin þurfa að vera á hreinu. Skilvirkni í reikniaðgerðunum fjórum: samlagningu, frádrætti, margföldun og deilingu, er undirstaða fyrir alla áframhaldandi stærðfræði. Það er því mikilvægt að nemendur fái tækifæri á að þjálfa upp sjálfvirkni í þessum þáttum.
Fjöldi námseinda (e. learn unit) skiptir máli. Markmið hverrar kennslustundar ætti að vera að hámarka fjölda námseinda hjá ÖLLUM nemendum. Því fleiri námseindir, því markvissara er námið og því hraðar ná nemendur tökum á efninu. *
Hlutlægur árangur eflir áhugahvöt. Nemendur þurfa að upplifa mælanlegan árangur. Það er auðvelt að útfæra með tímamældum verkefnum, sem hafa jákvæð áhrif á innri áhugahvöt nemenda.
Regluleg upprifjun. Nemendur þurfa reglulega að rifja upp efni sem þeir hafa áður lært til að festa upplýsingarnar í langtímaminni. Þetta ætti að vera fastur liður í allri kennslu og nýtist kennurum jafnframt sem skimun til að grípa þá nemendur sem þurfa meiri stuðning áður en lengra er haldið.
Af hverju þessi neikvæðni?
Það þyrfti sennilega rannsókn til að skilja til fulls hvers vegna viðhorf til gagnreyndra kennsluaðferða er svona neikvætt. En það sem ég sé í kringum mig eru fyrst og fremst almennir fordómar.
Margir halda að bein kennsla þýði að verið sé að mata nemendur af upplýsingum, án þess að þeir fái að hugsa sjálfir. Það var kannski bein kennsla eins og hún var iðkuð fyrir 30–50 árum. En það er ekki það sem beinar og skilvirkar kennsluaðferðir eru í dag. Nútíma útfærsla gengur einmitt út á að hver einasti nemandi taki þátt með stöðugri endurgjöf, fái góðan skilning á efninu, og tækifæri á að koma upplýsingum í langtímaminnið með endurtekningum.
Öðrum finnst þessi kennsla hljóma þurr og leiðinleg, eða ekki nógu skapandi eða skemmtileg. En það er fjarri raunveruleikanum. Ef einhver gengi inn í kennslustund þar sem raunprófuðum aðferðum er beitt, myndi hann sjá mikla virkni og stöðug samskipti milli kennara og ALLRA nemenda.
Þegar við vitum betur, gerum við betur
Þessi orð Maya Angelou eru einkunnarorðin mín, og þau eiga sérstaklega vel við hér. Við höfum áratuga gamlar rannsóknir sem sýna okkur hvað virkar best í kennslustofunni. Spurningin er ekki hvort gögnin séu til staðar, þau eru það. Spurningin er hvort við séum tilbúin að láta þau ráða för, frekar en tilfinningu okkar fyrir því hvað „ætti“ að virka.
Þannig að næst þegar einhver spyr þig hvort til sé fólk sem er á móti gagnreyndum kennsluaðferðum, þá veistu svarið og vonandi líka af hverju það skiptir svona miklu máli að við breytum því.
Bestu kveðjur,
Gyða stærðfræðikennari
hjá stærðfræði.is
PS. Námseind*: Rannsóknir benda til skýrra tengsla á milli fjölda námseinda og námsárangurs barna. Námseind (learn unit) er grunneining í námi, þar sem nemendur eru spurðir, fá tækifæri til að svara og fá strax endurgjöf. Ef kennarar vilja hámarka nám nemenda, þá ættu þeir að skipuleggja kennsluna sína þannig að hún hámarki fjölda námseinda hjá öllum nemendum. Þær kennsluaðferðir sem eru gagnreyndar og bæta námsárangur nemenda eru með skilvirkar leiðir til að fjölga námseindum. Til dæmis PALS lestrarkennsluaðferðin og stærðfræði PALS, þar sem hver kennslustund er skipulögð þannig að hún hámarki námstækifæri allra, en skilvirk og skjót endurgjöf spila þar stóran þátt.