Eins og komið hefur fram í fjölmiðlum þá stefnir allt í að skorið verði niður um 7% í fjárframlögum til framhaldsskólastigsins á næstu árum.
Það hefur ekki enn komið fram hvaða aðgerðir á að ráðast í til að ná þessari hagræðingu, en ég sé þó eina leið sem blasir við, sem er að stöðva stærstu sóunina á peningum í framhaldsskólakerfinu.
Ég ætla að fara í það nánar hér.
Það sem flestir halda
Fyrir rúmum áratug var framhaldsskólinn „styttur“ úr fjórum árum í þrjú. Síðan þá heyrum við þetta endurtekið eins og staðreynd: framhaldsskólinn er þrjú ár.
Vandinn er bara sá að fyrir stóran hóp nemenda er þetta einfaldlega ekki möguleiki.
Veruleikinn
Til þess að byrja í framhaldsskólastærðfræði (þ.e. á 2. hæfniþrepi) þarf nemandi að hafa náð a.m.k. hæfnieinkunn B í stærðfræði við lok grunnskóla. Sama gildir um íslensku og ensku (þetta eru kjarnafögin þrjú). Nái nemandi ekki B í þessum þremur kjarnafögum, þarf hann fyrst að taka áfanga á 1. þrepi, sem er í raun grunnskólaefni kennt í framhaldsskóla.
Hvað þetta þýðir í raun varðandi stærðfræði:
– Nemandi með C eða C+ þarf eina auka önn til að vinna sig upp í framhaldsskólastærðfræði.
– Nemandi með D eða stjörnumerkta einkunn (aðlagað námsefni) þarf að minnsta kosti tvær auka annir til að klára grunnskólastærðfræðina.
Þessir nemendur klára aldrei á þremur árum. Þeir geta það ekki, því þeir eru að klára grunnskólann inni í framhaldsskólanum. Það sama á við um nemendur sem ljúka ekki hæfniþrepi 1 í íslensku og ensku í grunnskólanum.
Hvers vegna var verið að stytta?
Ef framhaldsskólinn var styttur í þrjú ár, af hverju er þá nemendum hleypt inn sem hafa ekki lokið lágmarksviðmiði í kjarnagreinum í grunnskóla?
Grunnskólinn er tíu ár. Tíu ár! Kennarar hafa tíu ár til að kenna börnum það sem þau þurfa í stærðfræði, íslensku og ensku til að hefja bóknám í framhaldsskóla. Hvað þau fá í öðrum greinum skiptir engu varðandi inntöku í framhaldsskóla eða möguleikann á að klára stúdentspróf á þremur árum.
Og samt fljúga nemendur inn í framhaldsskólana án þess að hafa náð grunninum í þessum þremur kjarnafögum. Framhaldsskólinn, sem á að vera þrjú ár, tekur þá að sér að klára verk grunnskólans sem á að vera á ábyrgð sveitarfélaganna. Ríkið borgar þannig fyrir grunnskólanámið.
Hversu margir eru þessir nemendur?
Þessar tölur eru ekki aðgengilegar, en ég myndi áætla að það sé um 30% nemenda sem útskrifast úr 10. bekk, sem eru ekki að ná að klára hæfniþrep 1 í stærðfræði, en þetta hlutfall getur þó verið miklu hærra. Raunverulegur hópur nemenda sem vantar grunninn í a.m.k. einu kjarnafagi er mun stærri, því nemandi með C+ í einu kjarnafagi þarf líka að klára það grunnskólanám í framhaldsskóla áður en hægt er að hefja nám á þrepi 2 „almennu námi“ í framhaldsskóla.
Af hverju virðist „þrjú ár“ samt ganga upp í sumum skólum?
Vinsælu skólarnir útskrifa nemendur á þremur árum og það er engin tilviljun þar sem þeir taka eingöngu inn nemendur sem fá B eða hærra í kjarnafögunum. Þetta eru ekki bara bekkjarskólarnir. Margir vinsælir áfangaskólar, eins og FG, segjast bjóða upp á stærðfræði á 1. þrepi, en eru svo eftirsóttir að þeir hafa ekki þurft að taka inn nemendur sem þurfa 1. þrep í stærðfræði í mörg ár.
Með öðrum orðum: „þriggja ára framhaldsskólinn“ virkar fyrir þá skóla sem sleppa við að kenna grunnskólaefni. Aðrir skólar, oftast þeir sem taka við breiðari hópi nemenda, bera byrðina.
Hvað er til ráða?
Á meðan rætt er um 7% niðurskurð í framhaldsskóla er rétta spurningin ekki „eigum við að skera niður?“ heldur ætti spurningin að vera „af hverju erum við að borga fyrir grunnskólann inn í framhaldsskólanum?“ Lögum það og við spörum strax.
Tvær tillögur til að spara verulegar upphæðir í framhaldsskólanum:
1. Hleypum ekki nemendum í bóknám í framhaldsskóla sem hafa ekki lokið 1. þrepi í kjarnafögunum
Nemendur sem ekki ná grunninum endurtaka þá 10. bekkinn með áherslu á kjarnafögin eða taka ákveðin námskeið á vegum sveitarfélaganna til að klára þetta nám utan skóla. Markmiðið er ekki að útiloka nemendur frá framhaldsskólanum, heldur að tryggja að þeir standi á traustum grunni þegar bóknámið hefst, þar sem það þjónar þeim sjálfum best.
2. Látum sveitarfélögin borga
Sveitarfélögin reka grunnskólana. Sæki nemandi um í framhaldsskóla án þess að hafa lokið grunnskólanámi í kjarnafögunum, greiði sveitarfélagið fyrir þá kennslu sem upp á vantar. Þá lendir kostnaðurinn þar sem ábyrgðin liggur og hvatinn til að klára verkið í grunnskóla verður loksins réttu megin.
Niðurstaða
Grunnskólinn er tíu ár, framhaldsskólinn, nám til stúdentsprófs, er samkvæmt pappírum bara þrjú ár.
Áður en skorið verður verulega niður í framhaldsskólanum þá finnst mér að það þurfi að takmarka framhaldsskólanám við framhaldsskólanám, sem sagt ekki bjóða upp á grunnskólanám í framhaldsskólanámi.