Það sem einkennir nemendur með góðan lesskilning er margt. Þeir eru á skilningsvaktinni og stoppa og lesa aftur ef eitthvað er óljóst, tengja það sem þeir lesa við fyrri þekkingu, velta fyrir sér hvað gerist næst, spyrja sig spurninga á meðan þeir lesa og ná að draga fram aðalatriðin. Margir sjá líka myndir í huganum til dæmis umhverfi, persónur eða hvað sem textinn fjallar um.
Þetta sem ég nefni að ofan á ekki eingöngu við einstaklinga sem eru að lesa miklar og flóknar ævintýrabækur. Þetta eru allt atriði sem mjög ungir lesendur geta strax byrjað að þjálfa og tileinka sér.
En hvað með stærðfræðina? Hvað einkennir nemendur sem hafa góð tök þar?
Það er ótrúlega margt líkt. Í báðum tilfellum þarf grunnfærnin að vera til staðar, rétt eins og lesskilnigur byggir á því að geta lesið orðin og vita hvað þau þýða, þá byggir stærðfræði á því að nemendur hafi náð tökum á grunnfærni í stærðfræði.
En það það er eitt sem við tölum sjaldan um í samhengi stærðfræðinnar. Það er að vera á skilningsvaktinni þar líka. Nemendur sem eru sterkir í stærðfræði spyrja sig líka spurninga á meðan þeir vinna: „Af hverju geri ég þetta skref?“ „Hvað ætla ég að fá út úr þessari aðgerð?“ Þeir stoppa ef eitthvað meikar ekki sens og endurmeta.
Til dæmis: segjum að nemandi sé að leysa jöfnuna
3x – 5 = x + 4
og ákveði að leggja við -5 báðum megin við jafnaðarmerkið „til að losna við -5“. Þá eru blikkljósin á skilningsvaktinni slökkt, því með því að bæta við -5, þá komið -10 vinstra megin, ekki 0.
Þarna vantar rökhugsun og að vera vakandi um tilgang aðgerðanna. Það er ekki nóg að „muna skrefin“, maður þarf að skilja af hverju þau eru tekin.
Einföld og áhrifarík leið til að kveikja á skilningsvaktinni er að láta nemendur tala sig í gegnum dæmin, í huganum eða upphátt. „Ég vil losna við -5…
þá þarf ég að leggja við +5 til að fá 0, ekki -5…“
Það er tvennt sem er, að mínu mati, algjör lykill í því að ná tökum á stærðfræði, en ekki endilega í lesskilningi:
1. Þrautseigja – að gefast ekki upp þó það taki tíma að finna lausn.
2. Viðhorf – að trúa því að maður geti lært stærðfræði. Það skiptir öllu máli
Við getum kennt börnunum okkar að vera á skilningsvaktinni í stærðfræði (og í lestri), með því að kenna þeim að staldra við og spyrja sig hvort þau skilji örugglega hvað þau eru að gera. Með því hjálpum við þeim að byggja betri grunn, dýpka skilning sinn og auka trú á eigin getu.