Ég hlustaði nýlega á viðtal við aðila sem er í lykilhlutverki í skólamálum í Englandi. Hann sagði eitthvað sem ég er búin að hugsa mikið um: í dag hittir maður varla nýútskrifaðan kennara þar í landi sem hefur ekki lært um hugrænt álag (e. cognitive load) og mikilvægi virkrar upprifjunar (e. retrieval practice) og skipuleggur kennsluna sína markvisst út frá því.
Á Íslandi er þessi þekking því miður enn sjaldgæf.
Hugrænt álag er álag á vinnsluminni heilans sem er mjög takmarkað. Þess vegna verðum við að vera meðvituð um að hlaða ekki of miklu á nemendur í einu og tryggja að þeir hafi grunnþekkingu í langtímaminni sem tengist efninu, því það sem er þegar til staðar í langtímaminni tekur ekki pláss af þessu takmarkaða vinnsluminni.
En það er einn þáttur sem tengist hugrænu álagi og skiptir ekki minna máli þegar kemur að skipulagi kennslu og námsefnis, en það er flækjustig innri tenginga (e. element interactivity).
Sumt efni hefur lágt flækjustig innri tenginga (e. low element interactivity). Annað hefur hátt flækjustig (e. high element interactivity) og það hefur allt að segja um hugræna álagið sem nemandinn upplifir óháð því hversu „erfitt“ efnið sýnist vera á yfirborðinu.
Tökum dæmi: Að læra mörg flókin nafnorð í nýju tungumáli er krefjandi en flækjustig innri tenginga er lítið. Hvert orð stendur nokkurn veginn sjálfstætt. Það er ekki auðvelt, en með mikilli vinnu, endurtekningu og góðri minnistækni næst góður árangur.
Berum þetta saman við að læra að leysa jöfnur í stærðfræði. Þar er flækjustig innri tenginga hátt, því nemandinn þarf að hugsa um marga hluti í huganum samtímis til að skilja stærðfræðina á þessu stigi: leggja saman tölur og bókstafi, margfalda, deila án vasareiknis og án þess að hugsa sig lengi um. Ef fimi í þessum grunnreikniaðgerðum er ekki næg, fyllist vinnsluminnið samstundis og nemandinn nær ekki tökum á þessu nýja efni.
En það er ekki allt efni í stærðfræði þar sem flækjustig innri tenginga er hátt. Mengjafræði, rökfræði og jafnvel fjármál, sem flestir nemendur læra í 10. bekk, hefur einmitt lágt flækjustig innri tenginga. Nemendur þurfa ekki að búa yfir mikilli þekkingu í stærðfræði, til að ná tökum á því nýja efni.
Ég minntist á að læra hvað nafnorð þýða á nýju tungumáli hefur lágt flækjustig innri tenginga. En tungumálanám og annað nám en stærðfræði getur haft hátt flækjustig innri tenginga. Ef ég er til dæmis nýbyrjuð að læra þýsku og hef ekki náð tökum á málfræðinni, þá hefur það hátt flækjustig innri tenginga að eiga að mynda setningu þar sem ég fallbeygi öll orð rétt og er með rétta setningaskipan, því ég þarf að kunna svo margt samtímis og hafa þjálfað upp nægilega fimi til að eiga auðvelt með að mynda málfræðilega réttar setningar.
Þegar verið er að kenna efni, í hvaða fagi sem er, þarf að meta hvert er flækjustig innri tenginga, sem sagt hvað þarf nemandinn að vita fyrir til að ná tökum á þessu nýja efni. Síðan þarf að leggja fyrir stutt tímamæld verkefni, í þessum atriðum sem nemendur þurfa að kunna, til að grípa nemendur sem þurfa að styrkja grunninn og þjálfa upp fimi áður en farið er í þetta nýja efni.
Hvers vegna skiptir þetta máli fyrir ykkur sem foreldra?
Næst þegar unglingurinn þinn segir að eitthvað sé „ógeðslega erfitt“ eða að hann geti aldrei lært þetta efni, þá er ástæðan ekki leti eða getuleysi, heldur skortir hann einfaldlega nægjanlega þekkingu og fimi í grunnatriðunum til að ráða við flækjustigið sem er í gangi. Og það er ekkert að því. Það er einmitt þar sem æfingin, endurtekningin og þrautseigjan koma inn.
Þegar við vitum betur, gerum við betur.
Bestu kveðjur,
Gyða stærðfræðikennari
hjá stærðfræði.is