Fyrsti hundurinn minn, hún Perla mín, kom á heimilið þegar ég var 10 ára. Hún var fyrirmyndar hundur sem þurfti nánast ekkert að ala upp og ekkert að hafa fyrir. Ég fór með hana út um allt, jafnvel á staði sem hún mátti ekki vera.
Næsti hundur var Blíða, dvergschnauzer sem kom á heimilið þegar ég var um tvítugt. Hún var eins og Denni Dæmalausi með endalausa orku og át jafnvel skólabækurnar mínar. Mamma þurfti að fara með hana á námskeið þar sem mikið var lagt upp úr aga og eigendum kennt að kenna hundum að hlýða öllum skipunum!
Í Covid fékk ég núverandi hundinn minn, hvítan dvergschnauzer, hana CoCo. Fyrstu vikurnar og mánuðina át hún allt: fjarstýringar, antík stól, sófa, skó, Bose-heyrnartól, jafnvel gipsveggi og steypta veggi. Við þurftum að fara á námskeið, en þetta námskeið var gjörólíkt því sem Blíða fór á. Það snérist allt um að styrkja jákvæða hegðun, lykillinn var að dæla í hana eins miklu nammi og hrósi og hægt var þegar hún sýndi æskilega hegðun.
Það sem hægt er að draga úr þessum hundaskrifum er tvennt. Í fyrsta lagi hefur gríðarlega breyst mikið á þessum 30 árum varðandi hvernig á að fá hunda til að sýna viðeigandi hegðun. Blíða átti að hlýða, en við áttum að finna leiðir til að hvetja CoCo til að sýna viðeigandi hegðun. Í öðru lagi eru hundar mismunandi, sumir ala sig nánast sjálfir upp, en aðrir þurfa mikla hvatningu og stuðning til að sýna æskilega hegðun.
Nú kemur að meginefni pistilsins, en það er bekkjarstjórnun. Það er mín upplifun að margir halda að bekkjarstjórnun snúist um aga í formi þess að nemendur hagi sér vel, því annars verði þeir skammaðir. Það getur vel verið að það hafi verið bekkjarstjórnun fyrir rúmum 30 árum, eins og hundaþjálfunin var, en það er svo langt frá því að vera góð bekkjarstjórnun í dag. Góð bekkjarstjórnun snýst meðal annars, eins og á námskeiðinu með CoCo, um að kenna og styrkja jákvæða hegðun.
Skammtímaáhrif góðrar bekkjarstjórnunar
Samkvæmt rannsóknum þá er bekkjarstjórnun sú breyta sem hefur mest áhrif á námsárangur nemenda. Aðrar jákvæðar afleiðingar góðrar bekkjarstjórnunar sem skila sér nánast strax eru virkari þátttaka allra nemenda, betri andleg líðan og öryggi nemenda, jákvæðari bekkjarandi og færri tilvísanir til sérfræðinga (Woolfolk o.fl., 2008).
Langtímaáhrif góðrar bekkjarstjórnunar
En það sem mér finnst svo áhugavert er að góð bekkjarstjórnun hefur líka langtíma áhrif á kennara og nemendur.
Rannsóknir sýna að erfiðleikar við að stýra bekkjum eru ein algengasta orsök streitu og kulnunar hjá kennurum. Góð færni í bekkjarstjórnun er því talin vera vörn gegn kulnun kennara (Woolfolk o.fl., 2008).
Í hverjum einasta bekk eru alltaf nemendur sem þurfa auka stuðning, rétt eins og Blíða og CoCo þurftu. Ef þessir nemendur eru í bekk með góðri bekkjarstjórnun, þá læra þeir sjálfstjórn og ábyrgð. Rannsóknir sýna að nemendur sem voru í bekk með góðri bekkjarstjórnun, lærðu færni sem fylgdi þeim áfram út í lífið og þessir nemendur voru ólíklegri til að leiðast út í áhættuhegðun, ofbeldi eða vímuefnaneyslu síðar á lífsleiðinni (Woolfolk o.fl., 2008).
Góð bekkjarstjórnun er því ein af bestu fjárfestingum sem við getum gert fyrir skólakerfið og samfélagið.
En hvað er góð bekkjarstjórnun?
Í mjög stuttu máli, þá byggir góð bekkjarstjórnun á eftirfarandi þáttum:
1. Skýrar reglur og vinnulag
Fáar reglur (ekki fleiri en 5-6), jákvætt orðaðar, sýnilegar og kenndar eins og hvert annað nám. Mikilvægt er að kenna reglurnar með dæmum og gefa nemendum kost á að þjálfa þær.
2. Jákvæð styrking frekar en refsing
Hvatning, hrós og regluleg endurgjöf fyrir viðeigandi hegðun jafnt sem námsástundun. Markmiðið er ekki hlýðni heldur sjálfstjórn, að nemendur læri að bera ábyrgð á eigin hegðun.
3. Með á nótunum og tengsl
Færir kennarar sem hafa „augu í hnakkanum” og fylgjast með öllu sem gerist, það er ákveðið tempó í kennslunni með gott flæði þannig að það komi ekki upp tafir eða bið. En það sem skiptir líka máli er traust, þegar nemendum finnst kennarinn sýna þeim umhyggju og virðingu eru þeir líklegri til að vinna með honum.
Þegar kemur að því að innleiða góða bekkjarstjórnun þá er mjög mikilvægt að litið sé til gagnreyndra aðferða. Ekki giska, ekki gúggla eða spyrja gervigreindina eða vin. Við verðum að nýta gagnreyndar aðferðir.
Hvatningarleikurinn
Ein þessara gagnreyndu aðferða við bekkjarstjórnun er Hvatningarleikurinn (The Good Behavior Game) (Pétursdóttir o.fl., 2022). Hann var fyrst þróaður árið 1969 og hefur verið rannsakaður í yfir 50 ár með stöðugum árangri. Aðferðin hefur verið prófuð og gefið góða raun út um allan heim til dæmis í Bandaríkjunum, Bretlandi, Hollandi, Spáni og á Íslandi.
Langtímarannsóknir sýna að leikurinn hefur ekki bara áhrif í skólastofunni heldur dregur hann úr líkum á vímuefnaneyslu, afbrotum og geðheilsuvanda allt að 20 árum síðar. Nýlegar íslenskar rannsóknir staðfesta árangur hvatningarleiksins: óæskilegri hegðun fækkaði um 99,9% og námsástundun jókst um 64% hjá þeim nemendum sem glímdu við mestu erfiðleikana.
Hvatningarleikurinn virkar þannig að bekknum er skipt upp í lið sem vinna saman að því að fylgja skýrum bekkjarreglum. Leikurinn er yfirleitt spilaður í hluta úr kennslustund til dæmis í 10 mínútur til að byrja með. Í þeirri útgáfu sem rannsökuð var á Íslandi veitir kennarinn liðum stig (táknstyrki) á ófyrirsjáanlegan hátt fyrir að sýna æskilega hegðun og námsástundun. Leikurinn byggir á innbyrðis háðum hópstyrkingarskilmálum, sem þýðir að allir meðlimir liðsins þurfa að fylgja reglunum til að liðið vinni. Þetta hvetur hópmeðlimi til að styðja hvern annan í námi og hegðun. Við lok leiktímans fá þau lið sem hafa náð settu stigamarkmiði stutta og skemmtilega umbun, svo sem að spila leik eða fara fyrr í frímínútur.
Hvatningarleikurinn er gagnreynd bekkjarstjórnunaraðferð sem nemendum og kennurum finnst skemmtileg, hún er ekki of erfið fyrir þá sem þarf helst að styðja við og krefst samvinnu allra í bekknum. Þennan leik er hægt að nota allt frá 1. bekk og alveg upp á unglingastigi.
Bestu kveðjur,
Gyða stærðfræðikennari
Heimildir
Woolfolk, A., Hughes, M. og Walkup, V. (2008). Creating learning environments. Í A. Woolfolk, M. Hughes og V. Walkup (Ritstj.), Psychology in education (s. 525–565). Pearson Education Limited.
Pétursdóttir, J. K., Pétursdóttir, A.-L. og Guðmundsdóttir, B. G. (2022). Hvatningarleikur til bekkjarstjórnunar: Áhrif á námsástundun og hegðun nemenda. Sálfræðiritið, 27, 7–24.