Það er mjög algengt að nemendur upplifi að þeir kunni eitthvað efni rétt fyrir próf, en þegar þeir mæta í prófið þá er eins og þeir gleymi öllu eða nái ekki að sýna hvað þeir kunnu. Meira að segja foreldrar eru hissa. Þeir fylgdust með unglingnum læra kvöldið fyrir próf og hann virtist kunna efnið, en samt gekk honum illa á prófinu.
Það sem er að gerast hér er að aðferðin sem unglingurinn var að nota rétt fyrir prófið var aðferð sem rannsóknir hafa sýnt fram á að skili ekki árangri. Þetta eru aðferðir sem flestir nota, eins og lesa sama efnið aftur og aftur, reikna dæmi með lausnina við hliðina á sér eða horfa á nokkur kennslumyndbönd. Nemendur sem nota þessar aðferðir til að læra fyrir próf upplifa oft að þeir skilji og kunni efnið.
Elizabeth og Robert Bjork eru meðal fremstu sérfræðinga heims þegar kemur að rannsóknum á því hvernig við lærum og hvernig minnið (vinnsluminni og langtímaminni) okkar virkar. Þau eiga heiðurinn af hugtakinu „eftirsóknarverðir erfiðleikar“ (e. desirable difficulties), þeirri einföldu en áhrifaríku hugmynd að námsaðferðir sem virðast erfiðar og hægar eru oft þær sem skila varanlegri þekkingu, á meðan aðferðir sem virðast auðveldar skapa falska tilfinningu fyrir því að nemandinn hafi náð tökum á efninu.
Þessir sérfræðingar, Bjork-hjónin, nefna fjórar aðferðir sem virka til að festa upplýsingar í langtímaminni og þetta eru aðferðir sem nemendur upplifa sem erfiðar:
Að rifja upp án hjálpargagna. Í stað þess að lesa glósur eða horfa á einhverja lausn aftur, þá þurfa nemendur að reyna að muna sjálfir svarið. Þetta er hægt að gera með leifturspjöldum (e. flash cards) eða með því að leysa dæmi án þess að horfa á lausnina, aðferð sem ég hef kallað „autt blað“. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir að það að horfa á einhvern annan leysa dæmi og finnast maður skilja og kunna það er ekki það sama og að geta leyst það sjálfur.
Að dreifa náminu. Betra er að læra sama efnið nokkrum sinnum með því að láta einn dag eða nokkra daga líða á milli í stað þess að læra mjög mikið efni á einum degi. Nemendum finnst þessi aðferð óþægileg, þar sem þeir upplifa að þeir séu að gleyma efninu á milli daga, en það er einmitt þessi upprifjun sem verður til þess að það sem nemendur læra festist betur í langtímaminninu. Það er gott að gleyma næstum því og svo rifja upp. Bjork-hjónin kalla þetta „gleymska er vinur námsins“.
Að blanda saman viðfangsefnum (e. interleaving). Þegar nemendur hafa náð tökum á einhverju efni, er ekki gott að reikna alltaf nákvæmlega eins dæmi. Á því stigi er betra að nemendur séu að blanda saman ólíkum dæmagerðum. Það þjálfar heilann í að þekkja hvaða aðferð á best við hverju sinni, sem er einmitt sú staða sem nemendur eru í þegar þeir taka próf.
Að breyta til. Ef unglingurinn lærir alltaf á sama stað og alltaf á sama hátt verður þekkingin bundin þeim aðstæðum. Það er því gott að skipta um stað öðru hvoru. Og því fjölbreyttari sem leiðirnar eru til að leysa dæmin, til dæmis að skrifa, teikna og útskýra upphátt, því auðveldara verður að rifja upp síðar.
Það er mikilvægt að átta sig á því að eftirsóknarverðir erfiðleikar eru ekki það sama og uppgötvunarnám. Þeir ganga ekki út á að nemendur eigi að erfiða við eitthvað sem þeir vita ekki.
Erfiðleiki er aðeins „eftirsóknarverður“ ef unglingurinn hefur grunnþekkinguna til að ráða við hann.
Ef efnið er of framandi verður erfiðleikinn bara íþyngjandi og ekki gagnlegur. Þetta er því ekki hvatning til að gera nám erfiðara að ástæðulausu, heldur til að hætta að velja auðveldu leiðina sem nemendum líður vel með en skilar litlu. Þetta snýst alltaf um að koma upplýsingum í langtímaminnið og styrkja tenginguna á milli langtímaminnis og vinnsluminnis.
Þó svo að þessir fræðimenn séu ekki að nota hugtakið hugrænt álag (e. cognitive load) þá miða fræði þeirra við það sem í fræðunum um hugrænt álag er kallað gagnlegt álag á vinnsluminni heilans. Það miðast við að nemandinn hafi grunnþekkinguna sem þarf til að skilja efnið og óþarfa áreiti sé lágmarkað.
Það sem þú sem foreldri getur gert, er að hvetja unglinginn þinn til að rifja upp efni upphátt eða á blaði (án þess að kíkja) og dreifa undirbúningi fyrir próf yfir á nokkra daga (ekki frumlesa efni kvöldið fyrir próf). Honum á eflaust eftir að finnast þetta erfitt og leiðinlegt til að byrja með. En það er einmitt málið, nemendur þurfa að upplifa erfiðleika, eftirsóknarverða erfiðleika, til að geta sótt upplýsingarnar auðveldlega í langtímaminnið síðar.
Bestu kveðjur,
Gyða stærðfræðikennari
hjá stærðfræði.is
Heimildir
Bjork, R. A. (1994). Memory and metacognitive considerations in the training of human beings. Í J. Metcalfe og A. Shimamura (ritstj.), Metacognition: Knowing about knowing (bls. 185–205). MIT Press.
Ókeypis eintak má nálgast hér: https://gwern.net/doc/psychology/spaced-repetition/1994-bjork.pdf
Bjork, E. L., og Bjork, R. A. (2011). Making things hard on yourself, but in a good way: Creating desirable difficulties to enhance learning. Í M. A. Gernsbacher, R. W. Pew, L. M. Hough og J. R. Pomerantz (ritstj.), Psychology and the real world: Essays illustrating fundamental contributions to society (bls. 56–64). Worth Publishers.
Ókeypis eintak má nálgast hér: https://burrell.edu/wp-content/uploads/2020/09/EBjorkRBjork_FABBSchapter2014-2nd-ed._WithCoverPage.pdf
Bjork, R. A., og Bjork, E. L. (2020). Desirable difficulties in theory and practice. Journal of Applied Research in Memory and Cognition, 9(4), 475–479. https://doi.org/10.1016/j.jarmac.2020.09.003
Ókeypis eintak má nálgast hér: https://bjorklab.psych.ucla.edu/wp-content/uploads/sites/13/2021/01/RABjorkELBjorkJARMAC2020ForPostingSingleSpaced.pdf