Þú kemur inn í skólastofuna á opnu húsi. Það er kliður í loftinu. Nemendur sitja í hópum, benda á blöð, tala saman, teikna og líma. Allir eru að gera eitthvað. Þér líður eins og allir séu að læra, að nám sé að eiga sér stað.
Það er einmitt þarna, í þessari líðan, sem ein útbreiddasta hugsanavilla skólastarfsins verður til. Á ensku er hún kölluð the engagement illusion eða blekking virkninnar. Hún er sú trú að það sem við sjáum: hendur á lofti, samræður, hreyfing og kliður, sé mælikvarði á það sem er að gerast inni í höfðinu á nemandanum.
En það er ekki svo.
Af hverju við föllum svo auðveldlega fyrir þessari hugsanavillu?
Við kennarar erum sérstaklega berskjaldaðir fyrir þessari blekkingu, og ástæðan er einföld: virk skólastofa gefur okkur endurgjöf sem er tafarlaus og góð. Við sjáum brosin, við heyrum kliðinn, við upplifum að tíminn „gekk vel“. Þögul stofa gefur okkur ekki þessa endurgjöf, hún getur beinlínis látið kennara líða eins og nemendur séu ekki að læra, þótt hið gagnstæða sé oft raunin.
Það sem verra er, er að sýnileg virkni er líka orðin mælistika á kennsluaðferðirnar sjálfar.
Þegar ný aðferð eða nýtt verkefni er prófað er niðurstaðan alltof oft mæld í því hversu virkir nemendurnir virtust vera. Þá metum við umbúðirnar en ekki innihaldið.
Nám er ósýnilegt ferli
Nám gerist í heilanum. Nemandinn þarf að færa upplýsingar úr vinnsluminni, sem er lítið og fljótt að fyllast, yfir í langtímaminnið, þar sem þekkingin verður varanleg og nýtist í framtíðinni. Þetta ferli er hugrænt og sést ekki utan frá. Virknin inni í heila nemandans sést hvorki á höndum né heyrist í skólastofunni.
Hérna koma nokkur dæmi sem ég þekki vel eftir heimsóknir í skólastofur:
- Hópverkefnið þar sem einn nemandi reiknar og þrír horfa á. Allir fjórir litu út fyrir að vera að „vinna í hóp“. Einn lærði.
- Plakatið þar sem mesta orkan fór í fyrirsögnina, litavalið og uppsetninguna. Nemandinn hugsaði í fjörutíu mínútur um útlit, en lærði enga stærðfræði.
- Spilið eða þrautaherbergið (e. escape room) þar sem heilinn er upptekinn af reglunum, tímapressunni og því hver á næsta leik, en stærðfræðin er aðeins aukaatriði.
- Umræðurnar sem hljóma vel en eru yfirborðskenndar, þar sem enginn þarf að útskýra af hverju eða hugsa dýpra.
Og svo gagndæmið, sem er sennilega mikilvægasta myndin í þessum pistli: stofa þar sem tuttugu börn sitja þögul og glíma hvert fyrir sig við dæmi sem er raunveruleg áskorun. Utan frá lítur út fyrir að ekkert sé að gerast. Í raun er þetta oft mikilvægasta og besta námið.
Sýnileikinn er ekki vandinn, heldur hvað er sýnilegt
Nú kann þetta að hljóma eins og ég sé á móti virkni. Það er ég ekki, og stór hluti af minni eigin kennslu byggir á virkni allra nemenda sem er svo sannarlega sýnileg.
Þegar ég kenni nýtt efni í kennslustofu er hver nemandi með litla tússtöflu. Ég spyr spurningu, bið alla að skrifa svarið sem þeir halda að sé rétt og sýna mér á sama tíma. Svo lít ég yfir hópinn og sé svör allra tuttugu og eitthvað nemenda á innan við fimm sekúndum. Ef allir eru með rétt svar held ég áfram í flóknara efni. Ef hluti hópsins er með rangt svar, fer ég betur í efnið og spyr síðan aftur áður en ég held áfram.
Hér er greinarmunurinn sem ég vil að þú áttir þig á:
Spilið eða plakatið gerir virkni sýnilega. Litla tússtaflan gerir hugsun sýnilega (sem er virkni í heilanum).
Í fyrra tilvikinu sé ég að nemandinn er að gera eitthvað. Í síðara tilvikinu sé ég hvað nemandinn skilur og hvað hann skilur ekki. Þetta er ekki sama sjónarhornið og aðeins annað þeirra segir mér hvort ég eigi að halda áfram.
Við vitum töluvert um hvað virkar
Við þurfum ekki að giska á hvað virkar eða nota það sem okkur finnst að ætti að virka. Rannsóknir á minni og námi hafa gefið okkur nokkuð skýrar vísbendingar, meðal annars um þrennt sem skiptir máli til að koma því sem nemendur læra yfir í langtímaminni:
- Virk upprifjun (retrieval practice): nemandinn þarf að fá reglulega tækifæri til rifja upp það sem hann hefur lært, en ekki bara lesa það yfir. Það er erfiðara fyrir heilann og þess vegna virkar það.
- Bil á milli endurtekninga eða dreifð æfing: nemendur verða að fá tækifæri til að sjá sama efnið tekið upp aftur með nokkurra daga eða vikna millibili því þannig festist það betur í langtímaminninu og auðveldara verður að nýta það í framtíðinni.
- Útskýrð dæmi: þegar nemandi er að læra nýtt efni, þá lærir hann meira af vel útskýrðu dæmi en af því að reyna að finna leiðina sjálfur. Það að geta tekist á við flóknara dæmi kemur næst, þegar grunnurinn er kominn.
Ekkert af þessu er sérlega sýnilegt þegar skólastjórnandi lítur yfir kennslustofuna. Allt þetta þrennt skilur eftir sig þekkingu.
Þrjár spurningar sem þú getur notað heima
Þetta er ekki bara mál kennara. Þú sérð unglinginn þinn á hverjum degi og getur fengið mun betri mynd af náminu sem á sér stað, með því að spjalla við hann:
- „Hvað varstu að hugsa um í stærðfræði í dag?“ í staðinn fyrir „Hvað gerðuð þið í stærðfræði í dag?“ Fyrri spurningin nær í námið eða þekkinguna sem varð til, seinni í verkefnalistann.
- „Geturðu kennt mér þetta?“ Það sem unglingurinn þinn getur útskýrt og sagt þér frá, er komið í langtímaminnið. Það sem hann getur ekki útskýrt er ekki komið þangað.
- Taktu eftir mynstrinu. Ef svarið er alltaf „við gerðum plakat“, „við vorum í spili“, „við unnum í hóp“ og unglingurinn þinn getur samt ekki útskýrt hvað hann lærði, þá er þar vísbending um að áherslan sé á sýnilega virkni en ekki hugræna virkni.
Í lokin
Þátttaka og áhugi nemenda eru mikilvæg. Þau eru hluti af því að byggja upp skólastofu þar sem nemendum líður vel og þeir vilja leggja á sig. En þátttaka og áhugi eru ekki áreiðanlegir mælikvarðar á nám, og við getum ekki byggt kennslu á því, það er hugsanavilla.
Góð kennsla er ekki sú sem lítur best út þegar einhver utanaðkomandi gengur inn. Hún er sú sem er skipulögð þannig að nemandinn hugsi djúpt um efnið, tengi það við þá þekkingu sem er til staðar og fær áskorun sem krefst þess að heilinn leggi eitthvað á sig. Þessi hugræna virkni heilans er ekki sýnileg, en hana þarf að mæla með því að leggja verkefni fyrir nemendur og þá kemur í ljós hvað situr eftir.
Þegar við vitum betur, þá gerum við betur.
Bestu kveðjur,
Gyða stærðfræðikennari
hjá stærðfræði.is