Fyrsta árið mitt með námskeið á netinu, árið 2013, þá fannst mér ég fyrst og fremst vera að kenna stærðfræði. En í raun var ég stanslaust að finna leiðir til að hvetja nemendur til að vinna í efni námskeiðsins og reyna að smita þá af áhuga á stærðfræði.
Strax eftir fyrsta sumarið áttaði ég mig á því að ef nemendur ætluðu að ná góðum tökum á stærðfræði, þá væri ekki nóg að kenna þeim stærðfræði, heldur þyrfti áherslan að vera á að styrkja sjálfstraust þeirra í stærðfræði.
Þegar ég tala um að styrkja sjálfstraust nemenda í stærðfræði, þá er ég í raun að hugsa um tvennt: ég er að finna leiðir til að fá nemendur til að trúa því að þeir geti lært stærðfræði og þjálfa nemendur í vaxtar hugarfari (e. growth mindset) – þetta tvennt er nátengt.
Í apríl sl. kom út ritrýnd grein (Gísladóttir o.fl., 2025) sem fjallar um rannsókn, þar sem verið var að kanna tengsl trúar á eigin getu, stærðfræðikvíða og stuðnings kennara, við frammistöðu íslenskra nemenda í stærðfræðilæsi PISA 2022. Þar segir meðal annars.
Niðurstöðurnar varpa ljósi á mikilvægi þess að leita leiða í umhverfi nemenda til að styrkja trú þeirra á eigin getu og efla þannig árangur þeirra í stærðfræði.
Þetta kemur heim og saman við fyrri rannsóknir sem staðfesta að trú nemenda á eigin getu í stærðfræði hefur áhrif á árangur þeirra í stærðfræði, þó hefur einnig verið sýnt fram á að um víxlverkandi samband sé að ræða, þar sem góður árangur styrkir trú nemenda á eigin getu.
Það eru margar leiðir til að styrkja trú nemenda á eigin getu. Ég hef einkum nýtt mér rannsóknir og efni Jo Boaler og Barbara Oakley, sem ég vil meina að séu framhald af rannsóknum Alfred Bandura sem kom fyrstur fram með kenningar um hugtakið trú á eigin getu (e. self-efficacy) árið 19777.
En það er mjög margt sem hefur breyst frá þeim tíma. Hann talar t.d. um að mistök geti dregið úr trúnni á eigin getu, og að hvatning og jákvæð endurgjöf frá þeim sem eru í kringum nemandann auki þessa trú.
En síðasta áratug hefur verið mikil áhersla á mikilvægi mistaka og einnig rannsóknir sem sýna fram á mikilvægi orðalags við hvatningu. Ef nemendum er kennt að nálgast stærðfræðina þannig að mistök séu jákvæð og tækifæri til að læra af, þá ættu mistök ekki að draga úr trú nemenda á eigin getu heldur efla rannsóknarhugarfarið. Einnig skiptir öllu máli hvernig orð eru notuð við hvatningu og jákvæða endurgjöf, þar sem orð eins og „þú ert svo klár” geta dregið úr trú nemenda á eigin getu, en orð eins og „þú ert svo vinnusamur” verða til þess að nemendur reyna meira, sem leiðir frekar til þess að þeir gefast ekki upp og öðlast trú á eigin getu.
Í greininni sem ég nefndi, þá var kom fram að það þyrfti að finna leiðir til að styrkja trú nemenda á eigin getu, en næsta skref væri þá að menntayfirvöld færu yfir hvaða leiðir það væru og kæmu þeim svo á framfæri við kennara. Ef ekkert er gert, þá breytist ekki neitt.
Þrátt fyrir að ég sé að kenna nemendum stærðfræði og byggja upp góðan grunn í stærðfræði, þá finnst mér stærsti þátturinn ganga út á að vinna með viðhorf nemenda.
Það sem ég geri á námskeiðunum hjá mér, til að efla trú nemenda á eigin getu, er meðal annars:
- Segi nemendum frá rannsóknum sem staðfesta að öll geta lært stærðfræði
- Segi nemendum frá því hvernig heilinn virkar og hvernig við lærum
- Vara nemendur við þeim mítum sem eru um stærðfræði
- Kenni nemendum námstækni og hvernig eigi að nálgast stærðfræði verkefni
- Hrósa nemendum fyrir vinnusemi og þrautseigju (tengt vaxtar hugarfari)
- Læt nemendur hafa kennsluefni og verkefni við hæfi
- o.m.fl.
Ég velti fyrir mér hversu lengi við ætlum að kenna stærðfræði í skólum, þar sem öll áherslan er á stærðfræði, en ekki að vinna með viðhorf nemenda.
Ertu með einhverjar spurningar? Ef svo er, hikaðu ekki við að hafa samband með því að svara þessum pósti.
Gyða stærðfræðikennari
hjá stærðfræði.is
PS. Heimild
Gísladóttir, B., Sigurjónsson, J. Ö., Þorgrímsson, G. B., & Hreinsdóttir, F. (2025). Trú nemenda á eigin getu og frammistaða í stærðfræðilæsi PISA 2022. Tímarit um uppeldi og menntun = Icelandic Journal of Education, 34(1), 43–62. https://ojs.hi.is/index.php/tuuom/article/view/4196/2806